Smart contract là chương trình gồm mã lệnh và dữ liệu được triển khai trên blockchain; khi được gọi bằng một giao dịch hoặc cơ chế kích hoạt được hỗ trợ, chương trình có thể áp dụng những hành động đã định trước lên tài sản hoặc dữ liệu on-chain. Tên gọi “hợp đồng” không tự chứng minh rằng chương trình là một thỏa thuận có hiệu lực pháp lý, an toàn, hay phù hợp với điều người dùng mong đợi.

Smart contract là gì?

Hãy hình dung smart contract như một chương trình được lưu tại một địa chỉ trên blockchain. Chương trình có thể giữ và quản lý tài sản on-chain, rồi áp dụng hành động đã lập trình khi nhận hoặc chuyển tài sản. Việc thực thi vẫn cần một giao dịch hoặc một cơ chế kích hoạt được hỗ trợ, cùng đủ gas; kết quả phụ thuộc vào mã và đầu vào của chương trình. source

Từ “contract” dễ gây nhầm lẫn. Trong ngữ cảnh kỹ thuật, nó chỉ chương trình và các quy tắc được mã hóa. Bản thân tên gọi không xác định liệu có thỏa thuận pháp lý hay quyền và nghĩa vụ ngoài blockchain hay không. Những câu hỏi đó nằm ngoài những gì định nghĩa kỹ thuật này có thể xác nhận.

Một smart contract cũng không đồng nghĩa với toàn bộ ứng dụng hay dịch vụ mà người dùng nhìn thấy. Nó có thể là một thành phần thực hiện một phần quy tắc; giao diện, quy trình vận hành hoặc dịch vụ khác có thể nằm ngoài chương trình. Vì vậy, hiểu một contract làm gì không tự cho biết toàn bộ sản phẩm hoạt động ra sao.

Một smart contract xử lý giao dịch như thế nào?

Quy trình cơ bản có thể được hiểu qua ba bước:

  1. Có yêu cầu gọi chương trình. Người dùng gửi một giao dịch đến contract, hoặc một cơ chế kích hoạt được hỗ trợ bắt đầu hoạt động. Một giao dịch Ethereum có thể gồm chữ ký, địa chỉ đích, giá trị hoặc dữ liệu gọi contract, cùng các trường liên quan đến gas và phí; cách biểu diễn có thể khác theo loại giao dịch. source
  2. Chương trình xử lý yêu cầu. Contract áp dụng mã đã triển khai lên đầu vào và trạng thái on-chain hiện có. Với một điều kiện không thỏa mãn, kết quả có thể khác với trường hợp điều kiện được đáp ứng; không nên suy diễn một kết quả cụ thể nếu chưa biết mã và dữ liệu liên quan.
  3. Mạng ghi nhận kết quả. Blockchain xử lý thay đổi theo quy tắc của mạng và cơ chế đồng thuận của mạng đó. Chi tiết xác nhận và cách trạng thái được cập nhật không giống nhau ở mọi blockchain, nên không có một lịch trình thực thi phổ quát cho mọi contract.

Ví dụ minh họa: một chương trình có thể được thiết kế để chỉ chuyển tài sản khi điều kiện đã mã hóa được đáp ứng. Ví dụ này mô tả khả năng lập trình nói chung, không phải bảo đảm rằng mọi giao dịch điều kiện đều thành công, hay rằng mọi chương trình có thể tự xác minh điều kiện ngoài đời thực.

Smart contract có thể làm gì?

Smart contract có thể áp dụng quy tắc đã lập trình để quản lý tài sản hoặc ghi nhận thay đổi trên blockchain. Tùy thiết kế, một chương trình cũng có thể phối hợp hành động có điều kiện giữa nhiều bên hoặc gọi thành phần on-chain khác. Đây là khả năng của chương trình, không phải cam kết rằng chương trình được viết đúng hoặc đem lại một kết quả nhất định. source

Một ranh giới quan trọng là giữa điều có thể suy ra từ dữ liệu on-chain và thông tin bên ngoài. Chẳng hạn, một hệ thống có thể dùng điều kiện về trạng thái hoặc dữ liệu on-chain; nhưng không nên cho rằng contract tự biết một sự kiện ngoài đời thực nếu chưa xác định cách thông tin đó được đưa vào. Cách triển khai cụ thể cần được xem xét riêng.

Smart contract không tự bảo đảm điều gì?

Chạy tự động không có nghĩa là chạy đúng. Mã lệnh là cơ sở của hành vi được lập trình, nhưng việc chương trình thực thi không chứng minh rằng mã chính xác, an toàn, hay khớp với kỳ vọng của người dùng. Một thiết kế an toàn có thể sắp xếp logic theo trình tự kiểm tra điều kiện, cập nhật trạng thái nội bộ rồi mới tương tác với contract bên ngoài; mẫu này giúp giảm một nhóm rủi ro tái nhập, chứ không chứng minh mọi mã contract đều an toàn. source

Tự động hóa không xóa bỏ phụ thuộc. Một hành động có thể dựa vào đầu vào hoặc cơ chế kích hoạt nhất định. Nếu thông tin cần thiết nằm ngoài trạng thái blockchain, bài toán cách đưa thông tin đó vào phải được xem xét riêng; chỉ từ khái niệm smart contract thì không thể xác định chất lượng, tính sẵn có hay độ tin cậy của nguồn bên ngoài.

Thực thi on-chain không tự xác lập hiệu lực pháp lý hay tuân thủ. Những vấn đề đó không thể được kết luận chỉ từ việc một chương trình tồn tại hoặc đã xử lý giao dịch. Tương tự, không nên mặc định rằng một kết quả có thể được đảo ngược: khả năng sửa chữa hoặc khôi phục phụ thuộc vào thiết kế và cơ chế cụ thể, không được bảo đảm bởi tên gọi smart contract.

Trước khi tương tác, cần kiểm tra những gì?

Hãy xác định blockchain liên quan và địa chỉ contract mà bạn định tương tác; đừng coi tên hiển thị là đủ để nhận diện đúng chương trình. Nếu có mã hoặc tài liệu, hãy đối chiếu chúng với đúng contract và hiểu rằng việc có tài liệu hay một lần rà soát không phải là bảo đảm an toàn.

Tiếp theo, làm rõ điều gì kích hoạt thao tác, điều kiện nào được chương trình kiểm tra, và loại tài sản hoặc dữ liệu nào có thể bị thay đổi. Phân biệt những gì contract xử lý trên blockchain với thông tin, dịch vụ hoặc quy trình bên ngoài mà một sản phẩm có thể dựa vào.

Cuối cùng, đừng suy ra phí, khả năng khôi phục, mức độ an toàn, lợi suất, tình trạng pháp lý hay tuân thủ chỉ từ định nghĩa chung. Các nhận định như vậy cần bằng chứng hiện hành và phù hợp với trường hợp cụ thể. Một smart contract là cách mã hóa và thực thi quy tắc trên blockchain; nó không tự thay thế việc kiểm tra điều kiện, giới hạn và phụ thuộc của chương trình.

Sources and references